ශ්රී ලංකාවේ දේශීය වෛද්ය උරුමය වන හෙළ වෙදකම පිළිබඳව අදටත් විවිධ මත පවතී. සමහරුන්ගේ අදහස වන්නේ යටත්විජිත පාලනය හෙළ වෙදකම විනාශ කළ බවයි. තවත් පිරිසක් පෙන්වා දෙන්නේ නවීන වෛද්ය විද්යාවේ සාර්ථකත්වය හේතුවෙන් ජනතාව ස්වභාවිකවම වෙනත් ප්රතිකාර ක්රම වෙත යොමු වූ බවයි.
හෙළ වෙදකම යනු ශ්රී ලංකාවේ පරම්පරාගත දේශීය වෛද්ය සම්ප්රදායන්ගේ එකතුවකි. දේශීය ඖෂධීය පැළෑටි, ආහාර සහ ජීවන රටා, අස්ථි බිඳුම් ප්රතිකාර, විෂ වෙදකම සහ මානසික සුවපත් කිරීමේ ක්රම මීට අයත් වේ.
බ්රිතාන්ය පාලන සමයේ රාජ්ය අනුග්රහය බටහිර වෛද්ය විද්යාව වෙත යොමු විය. රෝහල් පද්ධතිය සහ වෛද්ය අධ්යාපනය බටහිර ආකෘතියට අනුව සංවර්ධනය වූ අතර දේශීය වෛද්ය ක්රමවලට ලැබුණු ප්රමුඛත්වය අඩු විය. එමෙන්ම හෙළ වෙදකමේ දැනුම බොහෝ විට පවුල් සහ වෙද පරම්පරාවල රහසි ගතව පවත්වා ගෙන ගිය බැවින් එම වෙදකම ප්රමාණවත් ලෙස ලේඛනගත නොවීය.
ගුරු-ගෝල පරම්පරාවෙන් සම්ප්රේෂණය වූ දැනුමක් වූ හෙළ වෙදකවේ බොහෝ වට්ටෝරු සහ ප්රතිකාර ක්රම ලිඛිතව සටහන් නොවීය. ඒ හේතුවෙන්, වෙද පරම්පරා අවසන් වීමත් සමඟ දැනුම ද අහිමි විය. වටිනා ප්රතිකාර ක්රම ලේඛනගත නොවීම නිසා නැතිව ගියේය. ඖෂධීය ශාක වර්ග කිහිපයක් ද දුර්ලභ විය.
ප්රතිජීවක ඖෂධ, එන්නත්කරණය, ශල්යකර්ම සහ හදිසි ප්රතිකාර ක්රම මගින් මරණ අනුපාතය සැලකිය යුතු ලෙස අඩු විය. එම නිසා ජනතාව බටහිර වෛද්ය ක්රමය කෙරෙහි වැඩි විශ්වාසයක් තැබීමට පෙළඹුණි. කෙසේ වෙතත්, හෙළ වෙදකම සම්පූර්ණයෙන් අතුරුදහන් වී නැත. අස්ථි වෙදකම, සර්ප විෂ ප්රතිකාර, පංචකර්ම සහ ඖෂධීය පැළෑටි භාවිතය අදත් යම් ප්රමාණයකින් ක්රියාත්මක වේ.
ශ්රී ලංකාවේ පැරණි පුස්කොළ අත්පිට පත් දහස් ගණනක් අදත් බ්රිතාන්යයේ පුස්තකාල සහ කෞතුකාගාරවල සංරක්ෂණය කර තිබේ. විශේෂයෙන්ම British Library සහ British Museum ආයතනවල සිංහල, පාලි සහ සංස්කෘත භාෂාවලින් ලියූ ග්රන්ථ රැසක් පවතී. මෙම අත්පිටපත් බ්රිතාන්යයට ගොස් ඇත්තේ විවිධ ආකාරවලිනි. ඒ එම පොත්පත් යටත්විජිත නිලධාරීන් විසින් එකතු කිරීම, මිලදී ගැනීම, පරිත්යාග කිරීම, රාජකීය සහ පරිපාලන ලේඛන බ්රිතාන්ය භාරයට පත්වීම ආදිය මතය.
ඉතිහාසඥයන් පෙන්වා දෙන්නේ එම ප්රකාශයට සෘජු සාක්ෂි නොමැති බවයි. හෙළ වෙදකමේ දැනුම අහිමි වූයේ බොහෝ දුරට, ලේඛන විනාශ වීම-පරම්පරා බිඳ වැටීම-පර්යේෂණ නොවීම සහ නවීකරණය නොවීම යන හේතු නිසා බව ඉතිහාසඥයන්ගේ ස්ථාවරය වේ.
බොහෝ අවස්ථාවලදී පුස්කොළ පොත්වල අන්තර්ගතය වහාම තේරුම් ගැනීමට ඔවුන්ට නොහැකි විය. ඊට හේතු වූයේ, පාලි, සංස්කෘත සහ පැරණි සිංහල භාෂා භාවිතය, තාක්ෂණික සහ කේතමය ලේඛන ශෛලීන් සහ පරම්පරාගත පැහැදිලි කිරීම් නොමැතිව අර්ථ නිරූපණය කිරීමේ අපහසුතාවය ය. කෙසේ වෙතත් George Turnour සහ Robert Caesar Childers වැනි විද්වතුන් දේශීය භාෂා අධ්යයනය කළ අතර, භික්ෂූන් සහ පණ්ඩිතයන්ගේ සහායෙන් ග්රන්ථ පරිවර්තනය කිරීම ද සිදු විය.
එම කාර්ය න්යායාත්මකව කළ හැකි වුවත් ප්රායෝගිකව සංකීර්ණ ක්රියාවලියකි. ඒ සඳහා, එක් එක් අත්පිටපතේ අයිතිය ඔප්පු කිරීම, නීතිමය බාධක ජය ගැනීම සහ ජාත්යන්තර සාකච්ඡා පැවැත්වීම අවශ්ය වේ. කෙසේ වෙතත්, විශේෂඥයන් පෙන්වා දෙන්නේ ඩිජිටල් පිටපත් සහ උසස් තත්ත්වයේ ප්රතිනිර්මාණ ලබා ගැනීම වඩාත් යථාර්ථවාදී සහ කඩිනම් විසඳුමක් විය හැකි බවයි.
ප්රශ්නය වන්නේ, පුස්කොළ පොත් නැවත ලබා ගත හැකිද..? යන්නට වඩා අප ඒවා හඳුනා ගෙන, ලැයිස්තු ගත කර, පර්යේෂණය කර තිබේද යන්න පිළිබඳවය. විදේශීය කෞතුකාගාර සහ පුස්තකාලවල තිබෙන ශ්රී ලංකාවට අයත් පුස්කොළ අත්පිටපත් දහස් ගණනක් තවමත් සම්පූර්ණයෙන් අධ්යයනය කර නොමැත. ඒවා ඩිජිටල්කරණය කිරීම, පර්යේෂණයට ලක් කිරීම සහ හෙළ වෙදකමේ විද්යාත්මකව තහවුරු කළ හැකි කොටස් නවීන වෛද්ය පර්යේෂණ සමඟ සම්බන්ධ කිරීම ජාතික අවශ්යතාවක් බව විශේෂඥයන්ගේ අදහසයි.
Lanka Newsweek © 2026